در لغت معناى ايثار چنين است : در مصباح آمده است : « آثرته فضّلته » ؛ « 1 » ايثار بر او كردم يعنى او را ( بر خود ) برترى دادم . در صحاح مىخوانيم : « آثرت فلانا على نفسى من الإيثار » ؛ « 2 » اينكه فردى مىگويد : فلانى را بر نفسم برگزيدم ، از ايثار است . در المغرب آمده است : ايثار يعنى اختيار ( گزينش ) ، مصدر فعل « آثر » بر وزن « افعل » است و از همين باب است ، اين سخن هنگام طلاق « على أن تؤثر العذاب على صحبته » ؛ « 3 » عذاب را بر هم‌صحبتى با او اختيار كنى . در مجمع البحرين مىخوانيم : وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ ؛ « 4 » يعنى آنان را بر نفس خويش مقدّم مىدارند ؛ ( آثاره على نفسه ) يعنى مقدّم داشت او را بر نفس خود و برترى داد . بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا ؛ « 5 » يعنى حيات دنيا را مقدّم مىدارند و آن را بر آخرت ترجيح مىدهند . « 6 » از اين سخنان استفاده مىشود كه ايثار همان اختيار است و اختيار يكى از دو امر با نبود ديگرى ، پس از ترديد ميان آن‌هاست و اين صدق مىكند در ترديد ميان نفس انسان و نفس ديگرى و اختيار نفس ديگرى بر خويشتن . اما در عرف و استعمال ، مىتوان كاربرد آن را در حديث زير به عنوان شاهد آورد كه در شأن نزول آيهء وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ « 7 » وارد شده است . ثعلبى مىگويد : ابن عباس روايت كرده كه اين آيه دربارهء على عليه السّلام نازل شد . آن‌گاه كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از شر مشركان به سوى غار گريخت ، على را براى پرداخت دين و ردّ

--> ( 1 ) . المصباح المنير ، ص 4 . ( 2 ) . الصحاح ، ج 2 ، ص 575 . ( 3 ) . المغرب ، ص 16 ؛ القاموس ، ج 1 ، ص 375 . ( 4 ) . حشر ( 59 ) آيهء 9 . ( 5 ) . اعلى ( 87 ) آيهء 16 . ( 6 ) . مجمع البحرين ، ج 3 ، ص 198 . ( 7 ) . بعضى از مردمان نفسشان را براى به دست آوردن رضاى خدا مىفروشند ( بقره ( 2 ) آيهء 207 ) .